Thái Công Tụng
1.Dẫn nhập. Xin nhập đề bằng câu ca dao quen thuộc:
Người ta đi cấy lấy công
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
Trông trời, trông đất, trông mây,
Trông mưa, trông gió, trông ngày trông đêm
Trông cho chân cứng, đá mềm
Trời êm biển lặng mới yên tấm lòng
Câu ca dao trên đã cho thấy khí hậu với Trời, Mây, Mưa, Gió tác động sâu xa đến nông nghiệp. Người nông dân muốn cho trời yên biển lặng, mưa thuận gió hoà vì thời tiết có ảnh hưởng lớn đến năng xuất cây lúa. Nhưng nhiều năm trở lại đây, trời không êm: năm 2010, rất nhiều tỉnh Trung Quốc bị hạn hán, nhiều hồ chứa nước ở Viet Nam bị khô nước, sông Hồng trơ đáy và biển không lặng với những cơn mưa bão: miền Trung Viet Nam cũng bị bão nhưng các năm gần đây, bão liên tục. Có nhiều chỗ mùa mưa đến chậm hơn 20-25 ngày, có chỗ lượng mưa chỉ đạt 70% so với trung bình nhiều năm trước. Bão tàn phá miền Nam Hoa Kỳ, tàn phá Bangladesh gây thiệt hại tài sản lên đến hàng trăm tỷ Mỹ kim.
Ca dao Việt cũng có câu: Ơn Trời mưa nắng phải thì
Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu
Mưa nắng phải thì nghĩa là mưa nắng phải đúng lúc với các thời kỳ sinh trưởng của cây lương thực và đặc biệt là cây lúa. Nhưng với biến đổi khí hậu thì mưa nắng ngày nay không còn phải thì vì có nơi mưa trễ hơn, gió Lào đến sớm hơn v.v.
Hiện tượng nóng lên trên toàn cầu (global warming) làm băng hà tan, làm mực nước biển dâng nên nhiều vùng đất thấp (Bangladesh, Viet Nam ..) bị ngập, làm gia tăng xâm nhập mặn và ngập triều, và ô nhiễm nước ngầm khiến một diện tích lớn đất nông nghiệp biến mất.
Riêng ở Viet Nam, tiêu thụ điện than đang tăng nhanh chóng ở Việt Nam, gây thêm ô nhiễm không khí, làm trầm trọng thêm bệnh hen suyễn. Úc Châu nổi tiếng là ít mưa nhưng các năm gần đây mưa bão lụt lội liên tiếp: tiểu bang Queensland lũ lụt, mưa lớn; Victoria mưa lũ làm ngập chìm nhiều nơi ; New South Wales hết nóng thiêu đốt lại mưa như trút nước ; Bắc Úc bị dập vùi bởi trận bão Yasi v.v. Thành phố Venise với cao độ đã thấp, nay với biến đổi khí hậu, nước biển lai láng trên công trường St Marc nổi tiếng! Trên báo Journal de Montreal tháng juillet 2022, có bài tựa đề : Les Sud Africains se sont réveillés dans la neige.
Đó là những biến đổi khí hậu, tạo ra nhiều hậu qủa tiêu cực về tài sản, tính mạng, lương thực : Phó giám đốc Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), bà Samantha Burgess cho biết thế giới vừa trải qua đầu tháng 6 nóng nhất được ghi nhận. C3S cũng cho biết thời điểm đầu tháng 6, nhiệt độ toàn cầu đã vượt các mức nhiệt của thời kỳ tiền công nghiệp hơn 1,5 độ C. Đây là mức giới hạn tham vọng nhất mà Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu năm 2015 đặt ra, như mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu. Mức nhiệt này phá vỡ các kỷ lục trước đó với sự chênh lệch đáng kể.
Môi trường sống bị ảnh hưởng trầm trọng nên để nâng cao nhận thức :
-trên truyền hình có chương trình J’ai vu changer la Terre, ngoài xã hội thì có Ngày Quốc Tế về Nước, Ngày Trái Đất, Ngày Môi trường Thế giới (5-6) và Năm quốc tế về Rừng (2011).
-trong chính trường thì có Parti Vert v.v. chưa kể có dạ hội bầu Hoa Hậu Trái Đất trong đó có một phụ nữ Việt gốc Thượng được hạng nhất ! Rồi lại một nữ sinh còn trẻ tuổi tên là Greta Thunberg, người Thụy Điển, đã dấy lên cơn bão đánh thức các chinh trị gia hãy nghe khuyến cáo các nhà khoa học để hành động chống biến đổi khí hậu đang xẩy ra để cứu vãn Trái Đất.
-trên Le Journal de Montreal, 23 Juin 2023, có bài : 51 milliards réclamés contre des groupes pétroliers américains, après le dome de chaleur de 2021, un épisode climatique et meurtrier.
Biến đổi khí hậu với sa mạc hoá, với nước biển tiến sâu vào đất làm thiếu đât trồng trọt. Hạn hán, bão lụt xẩy ra nhiều hơn (thiên tai) thêm vào sự phá rừng (nhân tai) làm sự bồi lắng sông suối nhiều hơn nên chế độ thuỷ văn bị đảo lộn, nên mưa không thuận, gió không hoà do đó mùa màng bị thất bát, làm giá lương thực tăng cao. Hội nghị COP 27 tại Charm El-Cheik năm 2022 cũng bàn về khí hậu. Ngày nay, chúng ta thấy sự thay đổi khí hậu nhưng các nhà khoa học trên thế giới đã ‘thấy’ sự biến đổi khí hậu từ mấy chục năm nay.Thời tiết nắng nóng gay gắt, mưa ít khiến mực nước ở hồ thủy điện lớn nhất Việt Nam xuống mực nước chết, ảnh hưởng lớn đến việc vận hành, cung cấp điện và sinh kế.
2. Liên Hiệp Quốc và sự biến đổi khí hậu.
Vài dòng lịch sử: Hai cơ quan Tổ chức Khí tượng Thế giới (World Meteorogical Organization) và Chương trình Môi Trường Liên Hiệp Quốc (UNEP) đã cùng nhau thiết lập vào năm 1988 một tổ chức mang tên là IPCC, tức International Panel Climatic change, với 194 quốc gia thành viên. IPCC là cơ quan khoa học chịu trách nhiệm biên tập và soạn thảo các báo cáo đặc biệt với những thông tin về khoa học, công nghệ và kinh tế xã hội trên toàn thế giới.
Bản phúc trình đầu tiên của IPCC đã dẫn đến Công ước Khung của Liên hiệp quốc về Biến đổi khí hậu (UN Framework Convention on Climate change),do nhiều nước cùng ký năm 1992 tại Hội nghị thượng đỉnh về Trái đất ở Rio de Janeiro (Bresil).
Bản phúc trình thứ hai của IPCC năm 1995 đã dẫn tới Nghị định thư Kyoto (Kyoto Protocol) năm 1997 với mục tiêu cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
Bản phúc trình thứ ba của IPCC năm 2001 cập nhật hoá nền tảng khoa học của sự biến đổi khí hậu, đề nghị các phương thức thích nghi và giảm thiểu khí nhà kinh.
Bản phúc trình thứ tư năm 2007 cho rằng chính các hoạt động của loài người với các khí nhà kính (GES: gas à effet de serre) đã làm nhiệt độ trái đất nóng lên.
3.Khí nhà kính. Khi ánh sáng mặt trời chiếu vào Trái Đất, các bức xạ mặt trời một phần do mây trời hấp thụ, một phần đến được mặt đất, giúp cho đời sống thực vật và động vật. Bức xạ mặt trời chiếu xuống trái đất gồm tia sóng ngắn (tia cực tím), tia sáng nhìn thấy và thường bị lớp khí quyển độ cao 25-30 km hấp thụ. Các tia sóng ngắn từ mặt đất phản xạ vào khí quyển gồm những tia sóng dài ( tia hồng ngoại). Một số phân tử trong bầu khí quyển, như metan (CH4) và khí cacbonic (CO2), thoát vào trong không khí do núi lửa, do cháy rừng, do chất hữu cơ phân hủybị ngăn lại và hấp thụ trong không khí nên làm trái đất nóng lên vì cũng tương tự trong nhà kính trồng cây vào mùa đông, lớp kính (thủy tinh) giữ không cho sức nóng ra ngoài, giúp cho rau hoa sinh trưởng được.
Các khí nhà kính quan trọng là khí metan (CH4) và oxyd diazot (N2O). Các loại khí này có mặt trong khí quyển từ bao đời nay; tuy nhiên, với các hoạt động của loài người như hoạt động kỷ nghệ, phá rừng, sự đốt cháy các nhiên liệu hoá thạch như dầu hoả, khí đốt, than đá ...đã làm nồng độ các khí nhà kinh (GES: gas à effet de serre) nhiều hơn, có tác dụng giữ lại nhiệt của mặt trời, không cho nó phản xạ đi, làm nhiệt độ trái đất nóng lên.
4.Con người vừa là nguyên nhân, vừa là nạn nhân của biến đổi khí hậu.
4.1. vừa là nguyên nhân.
-overpopulation .Trước đây, nhà thơ Tú Xương có viết:
Lẳng lặng mà nghe nó chúc con:
Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn.
Phố phường chật hẹp, người đông đúc
Bồng bế nhau lên nó ở non.
Xưa kia, đất rộng và người thưa : thời Pháp thuộc trườc 1945, cả Đông Dương (Viet Nam, Ai Lao và Campuchia) chỉ có 25 triệu người; ngày nay, chỉ riêng Viet Nam đã trên 80 triệu người. Thế giới ngày nay (2011) đã 7 tỷ người, tăng 8 tỷ năm 2022 và 9,8 tỷ năm 2050 (tài liệu Lâm Văn Bé) trong khi đầu thế kỷ 17, mới chỉ có 500 triệu người. Sự gia tăng dân số xảy ra chủ yếu ở các nước đang phát triển, trong đó có những quốc gia nghèo nhất thế giới. Dân số đông đòi hỏi nhu cầu lương thực, nhu cầu chuyên chở, nhu cầu vật liệu tiêu dùng (áo quần, dày giép.): nhu cầu lương thực thì phải có nhà máy để biến chế lương thực, để sản xuất ra phân hoá học, nhu cầu chuyên chở thì phải có xe cộ, nhu cầu vật tiêu dùng cũng phải có cơ xưởng để sản xuất và sử dụng nhiên liệu hoá thạch như than đá hay xăng dầu nên phát thải ra trong bầu trời nhiều khí CO2.
Lượng khí nhà kính trong bầu trời tăng dần từ thế kỷ 19 đến nay vì trước thế kỷ 19, kỹ nghệ chưa phát triển nhiều. Thực vậy, nồng độ CO2 trong khí quyển đã tăng từ 280 đến 350 ppm và tăng nhanh những năm gần đây do hai nước Trung Quốc và Ấn Độ trên đà phát triển kỹ nghệ. Theo nhiều nhà khoa học chuyên về khí hậu, sau đây là lượng % CO2 của những cơ xưởng sản xuất điện từ than phát thải ra: Trung Quốc 29.4%, Hoa Kỳ 14.3%, Liên Hiệp Âu Châu 9.8%, Ân Độ 6.8% (Nguồn: Le Journal de Montreal 24 Novembre 2019).
Chỉ riêng ngành sản xuất xi măng thải ra đến 7% lượng CO2 toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
Gia tăng nhiệt độ, làm băng hà tan, kéo theo nước biển dâng lên, với thay đổi của khuôn mẩu mưa rơi và phân phối nước mưa do biến đổi khí hậu có thể dẫn đến sửa đổi quan trọng về tài nguyên đất và nước cho công việc sản xuất lúa : nhiệt độ cực cao hay cực thấp vào thời kỳ lúa nở hoa sẽ gây nên bất thụ và hạt lép.
-overcutting. Phá rừng để canh tác, đốt than đá: chất mùn sẽ bị tiêu huỷ, thải hồi CO2 vào lại không khí. Phá rừng trên thượng nguồn cũng tác động đến dòng chảy vì phá rừng sẽ làm dòng sông suối bị bồi lắng, làm lượng nước chảy ít đi và không đủ mạnh để đẩy mặn ở hạ lưu. Còn phá rừng ở hạ nguồn, nghĩa là phá rừng ngập mặn, phá rừng tràm làm nước mặn tiến sâu hơn vào nội địa.
-overgrazing tức chăn thả quá mức với cừu, dê.. như ở Bắc Phi dẫn đến sa mạc hoá vì làm đất chai cứng, nước mưa trôi chảy, không thấm vào lòng đất và thực vật không thể mọc hay nẩy mầm. Những vùng đất láng cứng (như sân chơi hockey! ) đầy rẫy ở Burkina Fasso, ở Niger, ở Mali, Mauritanie v.v.. Có hai tỷ người đang sống tại các vùng đất khô, có nguy cơ bị sa mạc hoá. Những vùng này trải dài từ Bắc Phi tới những dải đất ở Trung Á. Sa mạc hoá làm mất đi diện tích canh tác.
-overpumping. Vớibơm nước quá mức (overpumping) làm nước ngầm dưới đất bị sụt qúa sâu nên nước mặn dễ lấn sâu hơn vào đất, làm đất mặn hơn, cản trở cho sản xuất. Nhiều nước dùng nước ngầm để tưới hoa màu nhưng với hạn hán, nhiều dự trữ nước ngầm cũng bị suy sụp, giếng khô cạn. Theo một nghiên cứu của World Bank thì ở Ấn Độ có 175 triệu người sống nhờ lương thực sản xuất ra nhờ nước ngầm bơm quá tải. Ở Trung Quốc, bơm nước ngầm giúp nuôi 130 triệu người. Nếu tài nguyên nước ngầm thiếu hụt (do hạn hán, do bơm quá tải) thì khó lòng tăng thêm lương thực.
4.2.vừa là nạn nhân: khi nhiệt độ tăng, tốc độ bốc hơi từ đại dương và các mặt sông, hồ sẽ tăng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc hình thành và phân bố các đám mây, thay đổi lượng mưa trên diện rộng.
-nông nghiệp bị ảnh hưởng do thời tiết: hạn hán làm thất thu lúa mì ở Nga; làm Trung Quốc phải nhập cảng lúa mì nhiều hơn để đề phòng đói; mưa nhiều làm các nơi sản xuất dầu cọ ở Mã lai bị ngập, khiến giá dầu thực vật tăng. Thời tiết bất lợi như nhiệt độ nóng lên ban đêm thì sản xuất tinh bột giảm do sự hô hấp thực vật tăng. Khi nhiệt độ thấp, số giờ nắng trong ngày thấp sẽ hạn chế sự quang hợp và đẻ nhánh của cây lúa.
-sa mạc hoá (desertification). Sa mạc lấn rộng do hạn hán. UNDP tiên liệu cuộc xâm lăng hành tinh xanh của sa mạc sẽ khiến vùng cận Sahara có thể mở rộng thêm 60-90 triệu hecta vào 2060, gây thiệt hại khoảng 26 tỷ USD. Một số nhà khoa học ước tính, sa mạc-hóa “đẩy” 1 tỷ tấn bụi có từ vùng Sahara vào bầu khí quyển mỗi năm. Ở sa mạc Gobi, mỗi năm diện tích bụi cát tăng 10.000 km2, xâm lấn các đồng bằng, khu dân cư. Sự gia tăng các cơn bão bụi liên quan tới sa mạc-hóa được coi là nguyên nhân gây bệnh: sốt, ho, đau mắt trong mùa khô.
Nigeria (một trong những quốc gia có tốc độ chặt phá rừng cao nhất châu Phi) mất khoảng 350.000 ha diện tích đất trồng trọt mỗi năm do cát từ sa mạc Sahara xâm lấn. Khoảng 35 triệu người ở miền Bắc Nigeria bị ảnh hưởng do tình trạng sa mạc- hóa. Phần lớn họ kéo về thủ đô Lagos để kiếm sống, gây tình trạng quá tải ở thành phố này.
Trung Quốc có gần 30% tức 2.5 triệu km2 là đất sa mạc cằn cỗi, nằm ở phía Bắc và phía Tây. Ngay cả thủ đô Bắc Kinh cũng đang sợ bụi cát bay từ sa mạc Nội Mông. Con đường tơ lụa huyền thoại từ Trung Đông đến Trung Quốc hầu như trên toàn sa mạc (Tân Cương, Thanh Hải). Cao nguyên Tây Tạng cũng là sa mạc, dù đó là sa mạc lạnh. Cụ Nguyễn Du khi đi sứ ở Trung Quốc về cũng đã tả sa mạc trong truyện Kiều: Mịt mù dặm cát đồi cây!
5.Khủng hoảng lương thực, một tsunami thầm lặng. Hiện tượng nóng lên trên toàn cầu (global warming) làm băng hà tan, làm mực nước biển dâng nên nhiều vùng đất thấp (Bangladesh, Viet Nam ..) bị ngập, làm gia tăng xâm nhập mặn và ngập triều, và ô nhiễm nước ngầm khiến một diện tích lớn đất nông nghiệp biến mất. Biến đổi khí hậu với sa mạc hoá, với nước biển tiến sâu vào đất làm thiếu đât trồng trọt. Hạn hán, bão lụt xẩy ra nhiều hơn (thiên tai) thêm vào sự phá rừng (nhân tai) làm sự bồi lắng sông suối nhiều hơn nên chế độ thuỷ văn bị đảo lộn, nên mưa không thuận, gió không hoà do đó mùa màng bị thất bát, làm giá lương thực tăng cao, chưa kể đến cháy rừng, ngập lụt. Nhu cầu xăng nhiều đã đẩy giá xăng tăng (từ 80$ một thùng dầu lên 120$ ngày nay) nên mọi chi phí sản xuất lương thực đều lên cao, từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, gieo, gặt, chuyển vận nên làm giá tiêu dùng cũng lên cao .. Và nhà nước các xứ đó phải trợ cấp giá cả cho nhiều mặt hàng từ dầu ăn đến lúa gạo để làm nhẹ gánh nặng cho dân nên phải lại kéo giá bán xăng dầu cho các nước Tây phương. Và cứ thế lực đẩy về Giá (Cost Push) và lực kéo về Cầu (Demand Pull) tiếp tục mãi.
Tóm tắt: về Cầu (Demand) thì dân số tăng; về Cung (Supply) thì đất đai mất đi cả lượng (đô thị hoá, ngập vì băng hà tan) lẫn phẩm (xói mòn, nước ngầm cạn kiệt do khô hạn, nước mặn xâm nhập..) nên gây ra khủng hoảng lương thực với giá gạo, giá lúa mì, giá dầu ăn đều tăng theo. Thực vậy, trong khi trên các xứ Tây phương, trung bình chỉ chi tiêu 10% lợi tức vào lương thực thì tại các xứ chậm tiến, hầu như lợi tức thu nhập phần lớn là để mua thức ăn; do đó khi giá lương thực tăng cao thì bạo loạn xã hội xẩy ra (Phi Châu cách đây 2 năm, Trung Đông hiện nay).
Để tránh cuộc khủng hoảng lương thực do nhiều nước không đủ đất trồng trọt nên họ phải đi mua hay thuê đất. Điển hình là Sudan rao thuê 1 triệu ha với nước mua: Kuwait, Đại Hàn, Qatar để sản xuất lúa mì, khoai tây, bắp. Ethiopia cũng cho Trung Quốc, Ấn Độ, Saudi Arabia thuê đất trồng hoa màu. Uganda và Tanzania cho Bangladesh thuê 40.000 héc-ta đất sản xuất lương thực, cho Ai Cập thuê 840 000 ha để sản xuất bắp. Gần hơn với Viet Nam là Lào với người mua là Trung Quốc và các nước vùng Vịnh để sản xuất cao su, gạo, khoai mì. Campuchia với 2 nước vùng Vịnh là Qatar, Kuwait mua đất để sản xuất gạo, cao su, dầu cọ. Các nhà đầu tư Mỹ và châu Âu cũng đang ồ ạt mua hoặc thuê gần 60 triệu hecta đất nông nghiệp,- tương đương với diện tích toàn nước Pháp- ở các xứ châu Phi như Ethiopia, Mali, Mozambique, Sierra Leone, Sudan, Tanzania và Zambia nhằm kiểm soát nguồn cung cấp lương thực .
Cận cảnh lòng hồ thủy điện lớn nhất Việt Nam phơi đáy, nứt nẻ
Mức nước thượng lưu hồ chứa của Nhà máy thủy điện Sơn La hiện đã xuống dưới mực nước chết. Mực nước chết của nhà máy là 175m (tính từ mặt nước biển), ghi nhận trong ngày 7-6, mực nước đã xuống đến mức 174,9m. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Nhà máy thủy điện Sơn La rơi vào tình trạng này -
6. Khống chế biến đổi khí hậu.
6.1.Thế nào là kinh tế vòng tròn. Kinh tế vòng tròn đều hướng đến việc giảm tác động đến môi trường thông qua giảm rác thải, tái sử dụng rác thải để sản xuất sản phẩm khác bằng giảm thiểu các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường của quá trình sản xuất, giúp tiết kiệm nguyên liệu đầu vào, giúp tái chế biến rác thải, thay vì vứt bỏ rác thải ra môi trường. Trong cách vận hành của kinh tế vòng tròn, các phụ phẩm trong ngành nông nghiệp lúa gạo như vỏ trấu, rơm… phải dùng làm nguyên liệu đầu vào cho các lò hơi đốt.. Vỏ xơ dừa cũng được tái sử dụng làm chỉ dệt thảm lau chân. Vỏ lốp bánh xe được tái chế ra tapis để ở ngoài cửa ra vào để chùi tuyết v.v.
6.2.Tránh overpopulation, tức điều hoà dân số. Điều hoà dân số nghĩa là bớt đẻ. Tại Việt Nam, hàng năm, dân số tăng thêm gần một triệu người. Như vậy, đất thành phố sẽ lan rộng ra và chiếm vào qũy đất nông nghiệp trong khi đó thì nhu cầu lương thực, nhu cầu rau cải đều tăng cao.
6.3.Tránh overconsumption.Vì tiêu thụ qúa nhu cầu sẽ gây suy thoái tài nguyên và làm khí thải tăng lên. Biết đủ là đủ, không xài quá mức.
6.4.Tránh overpumping. Bớt tiêu thụ nước ngầm vì tiêu thụ quá mức sẽ làm nước mặn xâm nhập vào đất. Trái lại, nên tận dụng nước mưa ở những vùng mưa nhiều .
6.5.Ăn chay, giúp giảm áp lực trên đất. Giảm thịt có nghĩa bớt đi diện tích đất trồng cỏ nuôi bò, và dùng đất đó để sản xuất lương thực, giảm nhu cầu nước tưới, giảm nhiều giai đoạn sản xuất khác như lò sát sinh, kho đông lạnh, bao bì, chuyên chở v.v. như vậy giảm được phế thải kỹ nghệ, giảm được nhu cầu năng lượng, giảm được ô nhiễm đất và nước.
6.6. Sử dụng năng lượng tái tạo. Vì các năng lượng như than đá và dầu hoả gây thêm ô nhiễm nên càng ngày người ta càng chú trọng đến các năng lượng nước, năng lượng mặt trời, năng lượng gió là các năng lượng xanh, không phát thải carbon và không bao giờ cạn kiệt, giúp bớt ô nhiễm tiếng động cũng như ô nhiễm không khí. Nhiều hãng xe bán ô tô điện: các thương hiệu Audi, BMW, Mercedes-Benz rầm rộ nhập ô tô điện giá từ 2,3 - 7 tỉ đồng/chiếc vào thị trường Việt Nam.
6.7. Nông nghiệp thủy canh có lợi là không cần đất, không sâu bọ phá hại, chủ động chế độ dinh dưỡng, tiết kiệm nước vì các thùng chứa nuớc bị khép kín để tránh bay bốc hơi và dùng hệ thống tưới nhỏ giọt (drip irrigation) cung cấp dinh dưỡng cho từng gốc cây, giúp tránh mưa, tránh bão, ngăn côn trùng xâm nhập, nên không cần thuốc bảo vệ thực vật.
6.8.Trồng rừng. Một giải pháp khác là trồng thêm rừng vì cây cối qua hiện tượng quang hợp có khả năng hút bớt khí CO2 trong khí quyển, và chuyển vào không khí nhiều oxy hơn, giúp làm giảm hiệu ứng nhà kiếng. Rừng ngập mặn ngoài khả năng hút khí nhà kính lại có chức năng cản sóng, giữ phù sa trầm tích. Việt Nam thì đồi trọc không cây cối càng ngày càng nhiều do nạn phá rừng, lấy củi với hậu qủa là lụt lội càng ngày càng nhiều. Ngày nay, không phải con hổ nhớ rừng như trong bài thơ của Thế Lữ:
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả cây già Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi, mà chính con người ngày nay nhớ rừng hơn bao giờ hết!
7. Kết luận. Chúng tôi mở đầu bằng câu ca dao quen thuộc; nay cũng xin kết thúc bài viết bằng câu Kiều thân quen:
Vả trong thần mộng mấy lời
Túc nhân âu cũng có trời ở trong
Kiếp này nợ trả chưa xong
Làm chi thêm một nợ chồng kiếp sau?
Túc nhân có nghĩa là đủ các nguyên nhân. Nói theo thuyết nhân qủa của nhà Phật thì con người đã tạo nghiệp xấu như phá huỷ thiên nhiên, phá rừng, gây điên đảo. Trong Tam Độc tham, sân, si của nhà Phật thì chữ tham đứng trước. Con người tham ăn, tham uống, tham đủ thứ thì ngày nay, con người phải cải nghiệp xấu, phải biết hối cải bằng cách cải thiện cái Tâm của mình; phải yêu thương tạo vật, xem thiên nhiên là hơi thở của mình. Biến đổi khí hậu đang trở thành một thách thức lớn nhất mang tính toàn cầu mà chúng ta và các thế hệ mai sau phải đối mặt.
Trên Trái Đất này, mọi việc đều tương quan : sự suy thoái của cái này kéo theo cái kia. Thực vậy, Trái Đất là một toàn thể (holism). Biến đổi khí hậu không phải đơn giản là băng tan, nước biển dâng mà bài toán có tính cách nhiều chiều (multi-dimensional) vì kéo theo nhiều lãnh vực: dân số, cải thiện sử dụng nước, trồng rừng v.v.. Loài người phải nhận thức rằng hành tinh Trái Đất ta đang ở đang có xu hướng gặp thảm hoạ do dân số tăng, do sự kiệt quệ các tài nguyên tự nhiên như đất, nước, dầu mỏ, sự xuống dốc môi trường sống và tình trạng thiếu lương thực. Dân cư đông nhưng tài nguyên đất đai bị hư do xói mòn, do mất phì nhiêu, do sa mạc hoá sẽ tác động tiêu cực đến sự sống của loài người. Phải biết dung hoà giữa phát triển kinh tế và nhu cầu bảo vệ môi trường. “Trái đất nóng lên sẽ là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại. Nó thậm chí làm lu mờ cả chiến tranh hạt nhân”. Đây là phát biểu của chủ nhân của giải thưởng Nobel Hòa bình, cựu Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos. Cũng không phải ngẫu nhiên mà những nước thực hiện các chương trình môi trường đầy đủ lại đúng những quốc gia có chỉ số hạnh phúc lớn nhất. Năm 2019, đó là những nước Phần Lan, Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Hà Lan. Canada đứng hạng 9. Như lời Đức Cố Giáo Chủ Gioan Phaolô II đã nói chúng ta có một nền văn minh khoa học, kỹ thuật tiên tiến thật đó, song là một “nền văn minh sự chết”, vì chấp chứa trong nó những mầm mống sự chết, giết chóc và huỷ diệt…Yêu thương tạo vật có nghĩa là sử dụng tài nguyên môi trường mà không làm tổn hại đến thiên nhiên (đất, nước, rừng..), sản xuất hàng hoá mà không đem lại hậu quả xấu như gây ô nhiễm cho kinh rạch sông suối, tạo thêm ô nhiễm không khí, nói khác đi tạo một nền kinh tế xanh.
Thái Công Tụng
[1] Có độ dài sóng từ 10 đến 380 nm (nanomet)
[2] có độ dài sóng từ 380 đến 780 nm
[3] có độ dài sóng từ 780 đến 340 000 nm, mắt thường không nhìn thấy được
[4] Phân đạm thì chất nitrogen lấy thẳng từ không khí còn hydrogen lấy từ khí đốt với nhiệt độ và áp suất để tạo ra ammonia . Với ammonia có thể chế ra các loại phân đạm khác như urea, sunfat ammonium, v.v
Biến đổi khí hậu và vấn nạn lương thực toàn cầu - Ra Mắt Sách và CD Việt Nam: Văn hoá và Môi trường
Chủ-nhật 16 tháng Mười Hai năm 2012 từ 2:00 PM – 4:30 PM
Thuyết trình về đề tài: Biến đổi khí hậu và vấn nạn lương thực toàn cầu
Diễn giả: Giáo sư Thái Công Tụng (đến từ Canada)
Ra Mắt Sách và CD: Việt Nam: Văn hoá và Môi trường,
Chủ-biên: Lê Hữu Mục – Thái Công Tụng. Cơ sở xuất bản Việt-Học, 2012.
No comments:
Post a Comment